در این صفحه از بوشهر سرویس به معرفی نیایشگاه مند پرداختیم، که 2000 سال قدمت دارد. بنایی تاریخی مربوط به سده اولیه اسلامی که در شهرستان دشتی، درکوه مند ودرجوار روستاهای حیدری ووراوی است. این اثر در تاریخ ۲۷ تیر ۱۳۷۷ با شمارهٔ ثبت ۲۰۹۵ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده و از جاذبههای مهم تاریخی بوشهر محسوب میشود.
تاریخچه نیایشگاه مند
در دل کوههای سر به فلک کشیده بوشهر، جایی که زمان گویی ایستاده است، نیایشگاه مند یا معبد کلات، همچون نگینی قدیمی و پررمز و راز، خودنمایی میکند. قدمت این نیایشگاه را دو هزار سال تخمین زدهاند، گویی هر سنگش قصهای از روزگاران دور در خود دارد. کارشناسان با دقت به سبک معماری و مصالح به کار رفته در آن نگاه کردهاند و به این نتیجه رسیدهاند که این بنا متعلق به دوران اشکانیان و اوایل ساسانیان است؛ روزگاری که ایران زمین مهد تمدن و فرهنگ بود.
این نیایشگاه، شاهد آیینهای مهرپرستی بوده است؛ آیینی که پیش از اسلام در ایران رواج داشت و پیروانش خورشید را نماد روشنایی و پاکی میدانستند. مهرپرستان در این مکان مقدس گرد هم میآمدند تا به ستایش مهر، ایزد نور و پیمان بپردازند. دیوارهای سنگی نیایشگاه، گویی هنوز هم نجواهای عبادت کنندگان را در خود حفظ کردهاند. هر سنگ، هر نقش و هر گوشهای از این بنا، روایتی از ایمان و اعتقاد مردمانی است که روزگاری در این سرزمین زندگی میکردند.
معبد کلات، نه تنها یک بنای تاریخی، بلکه گواهی است بر حضور دیرینه آیینهای باستانی در این منطقه. اینجا جایی است که تاریخ و اسطوره در هم آمیختهاند و هر بینندهای را به تفکر وامیدارند. گویی اگر خوب گوش کنی، میتوانی صدای پای مهرپرستان را بشنوی که در دل شبهای ستارهباران، با مشعلهای روشن به سوی معبد میآیند تا آیینهای مقدس خود را به جای آورند.
این نیایشگاه، امروز هم با همان صلابت و شکوه دیرینش ایستاده است، رو به خورشید، گویی منتظر است تا کسی بیاید و قصههایش را بشنود. قصههایی از روزگارانی که مهرپرستی در این سرزمین ریشه داشت و مردمانش با ایمانی راسخ، به ستایش نور و روشنایی میپرداختند.
معماری آتشکده (نیایشگاه) مند
این بنای تاریخی با معماری چشمنواز خود، توجه هر بینندهای را به خود جلب میکند. از نمای بیرونی، یک بخش اصلی با سقفی خمیده و دو ورودی بزرگ به همراه چندین پنجرهی کوچک در اطراف سکوی مرکزی دیده میشود. این پنجرهها نقش نورگیر را ایفا میکردهاند و روشنایی فضای داخلی را تأمین مینمودهاند. این سازه در ارتفاعی حدود ۶۰ متری ساخته شده و ورودی آن شامل یک فضای پیشآمدگی با سقفی قوسی است که دو راهرو به داخل آن منتهی میشود.
معبد از سه بخش اصلی تشکیل شده است: یک طبقهی میانی، یک طبقهی پایینی و یک طبقهی بالایی. هر کدام از این بخشها کاربری خاص خود را داشته و از نظر ساختاری با یکدیگر متفاوت هستند. در دو طرف فضای ورودی، شکافهای مستطیلشکلی در سنگ ایجاد شده که به عنوان نورگیر عمل میکردهاند و نور طبیعی را به داخل هدایت مینمودهاند.
در مرکز فضای داخلی، یک سکوی سنگی قرار دارد که احتمالاً برای قرار دادن اشیاء مقدس یا انجام مراسم آیینی استفاده میشده است. سقف این بخش به شکل مخروطی است و آثار ابزارهای سنگتراشی روی دیوارههای آن به وضوح دیده میشود، که نشاندهندهی ساخت دست بشر و نه پدیدهای طبیعی است.
در گذشته، در قسمت شمالی این بنا و پشت کوههای اطراف، حفرهها و فضایی شبیه به تالارهای کوچک وجود داشته که به مرور زمان و بر اثر فرسایش طبیعی از بین رفتهاند. همچنین، یک میدان بزرگ در جلوی معبد وجود دارد که به احتمال زیاد محل تجمع مردم برای شرکت در مراسمهای مختلف بوده است.
دخمههای باستانی آتشکده مند
در نیایشگاه مند، دخمههایی دیده میشود که بهعنوان قبر مورد استفاده قرار میگرفتند. این دخمهها با الهام از خانههای آن دوره ساخته شدهاند و طراحی آنها برگرفته از مقبرههای فینیقی است. ساختار این دخمهها بهگونهای است که بهصورت طبقاتی روی هم قرار گرفتهاند و هرچه به طبقات بالاتر میرسیم، ابعاد آنها کوچکتر میشود.
این سبک معماری ریشه در سنتهای بابلی و عیلامی دارد. نکته جالب اینکه در یکی از این دخمهها، یک صندلی سنگی وجود دارد که با الهام از معماری سنگی هندی حجاری شده است.
بهترین موقع برای سفر به نیایشگاه مند
بهترین زمان برای سفر به نیایشگاه مند در اواسط پاییز تا اواسط اردیبهشت است.
آتشکده (نیایشگاه) مند بوشهر کجاست؟
نیایشگاه مند در دامنه کوه مند و به فاصله حدودا ۳۰ کیلومتری خورموج، غرب روستای حیدری و وراوی قرار دارد.